GENCİ TANIMAK ve ANLAMAK

GENCİ TANIMAK ve ANLAMAK

BÜYÜME, GELİŞME VE OLGUNLAŞMA

&= nbsp; Büyüme, gelişme ve olgunlaşma yasamdaki temel öğeler olması= ;na karşın,tanımları açısından karıştırılabilir ve çoğu kez birbirlerinin yerine kullanılabilirler.Büyüme; en genel tanımıyl= a, bedenin fiziksel olarak irileşmesidir, insanın büyümesi yumurtanın döllenmesi ile başlar ve ergenlik döneminin sonuna doğrudur. Belli bir düzen içinde oluşan bu büyüme aynı zamanda bir gelişmedir.

&= nbsp; Yalnızca büyüseydik; iri, şişman bebekler olurduk. Oysa gelişiyoruz; beyin ve sinir sistemimiz farklılaşıyor, b= eden yapımız değişiyor, yeni kimyasal, hormonal etkileşimler ortaya çıkıyor.

&= nbsp; Normal olarak, büyüme ve gelişme birlikte oluşur. Ancak eş zamanlı olmayabilir, biri diğerinin önüne geçebi= lir. Kişinin bedensel büyümesi geri, zihinsel ve ruhsal geliş= ;imi ise çok önde olabilir. Bu durum çocuk ve gençlerin kendi kimliklerini benimsemelerim, kendileriyle barışık olmalarım zorlaştırabilir. Fiziksel gelişimi önde = olan çocuk ve gençlerden beklentiler de çok olacaktır. Ruhsal ve zihinsel gelişim henüz o düzeyde olmadığı için bu beklentiler ya

karşılanamayacak ya da karşılanması yönünde aşırı zorlanmalar olacaktır. Henüz kendi bedeninin, duygu ve davranışlarının kontrolünü kazanmamı#= 1; bir genç adayının gelişkin bir fizik görünüme sahip olması sorun yaratabilmektedir. Fiziksel gelişim ve gencin hareket yeteneğindeki olgunlaşma da gelişim farklılıkları gösterebilmektedir. Uzun boyu nedeniyle okul takımına seçilen bir genç adayı, hareketlerindeki beceriksizlikler ve sakarlıklar nedeniyle alay konusu olabilmektedir.

&= nbsp; Zihinsel ve ruhsal gelişimi önde giden bir gencin fiziksel gelişiminin geç olması, ona küçük muamelesi yapılmasına neden olmakta, bu yaş gençleri arası= nda önemi olan özel konuşmalara alınmamasına ve dışlanmasına yol açabilmektedir. Yine zihinsel yeteneklerinin önde gitmesiyle bir genç, sınıfın= en başarılı öğrencisi olabilir, ancak ruhsal olgunlaşması açısından, aklı ve davranışları yönünden hala çocukluk günlerindedir.

&= nbsp; Görüldüğ&uum= l; gibi, çocuğun fiziksel büyüme ve beden ölçüşü onun konumunu belirlemede oldukça etkili olabilmektedir. Çoğu genç erkek uzun boylu olmak, çoğu genç kız da bir an önce büyümek ister. Ancak uzun boylu ya da gelişkin bir genç olmak kendini k= abul ettirmenin tek koşulu değildir. Sağlıklı bir kişilik gelişimi, olumlu olduğu kadar olumsuz yönlerimi= zi de bilerek, bunları kabul edip baş etmemizle başlayacakt= 5;r.

&= nbsp; Büyüme ve gelişmedeki bu farklılıklar her çocuğu ve gen= ci "biricik", "kendine özgü" kılar. Kimi er= ken yürür, geç konuşur, dişlerini vaktinde çıkarırken; kimi erken yürür, erken konuşur, tuvalet eğitimim geç kazanır vb. Herkesin kendine özgü bir gelişim örüntüsü vardır ve= bu örüntü içinde baş oyuncu kendisidir. Her çocuğun içinde "Çirkin Ördek Yavrusu"nu alımlı bir "Kuğu"ya dönüştürecek o gizil güç vardır. Ö= ;nemli olan bunun farkına varılması ve kullanılmasıdı= ;r.

&= nbsp; Konunun basında büyüme, gelişme ve olgunlaşma kavramlarının karışabileceğinden söz etmiştik. Büyüme ve gelişme kavramlarına değindikten sonra, şimdi de olgunlaşma kavramına bir göz atalım: Olgunlaşma; davranışlardaki kalıt= sal özelliklerin düzenli, sıralı bir biçimde gelişmesidir.

&= nbsp; Belirli bir davranışın ne zaman ortaya çıkacağı özel, bozucu bir neden olmadığı durumda kalıtsal olarak belirlenmiştir. "Annesi de erken konuşmuştu.","Babası da geç yürümüştü." sözlerim çok duyarız. Bu, kalıtım özelliklerinin günlük di= le yansımasını gösterir. Anne, babalar çocuklarının, bebekken çocuk, çocukken ergen, ergenken yetişkin olacağım bilirler. Bu aşamaları geçmek için ek bir çabaya, özel bir eğitime gereksinim yoktur. Yürüme, konuşma gibi etkinliklere başlaması, çocuğun olgunlaşmasına bağlıdır. Bunlar doğuştan getirilen yeteneklerdir. Türe özgü bu kalıtsal özellikler sırası gelmeden ortaya çıkmaz.

&= nbsp; Diğer bir deyişle; hazır olma gerçekleşmeden ne kadar eğitim verirseniz verin, bunları çocuğa öğretemezsiniz. Örneğin; iki aylık bir çocuğa tuvalet eğitimini kazandıramazsınız.= Her davranışın olgunlaşma dönemi değişiktir. Belirli bir davranış için olgunlaşma dönemi başladığında, çocuğu zorlamadan yapıla= cak pekiştirmelerin yararı olmaktadır. Tek tek ilk kelimelerini söylemeye başlayan bir çocuğun hemen düzgün= ve uzun cümlelerle konuşmaya başlaması beklenemez. Ama çocukla ilgilenerek, basit cümlelerle iletişim kurularak bu yeteneği pekiştirilebilir. Ergenlik dönemine geçi#= 1; de, belirli bir zamana yayılan, gencin değişen bedeni, hormonları ve düşüncelerine uyumu için anlayış, yardım ve hoşgörü gerektiren bir evredir.

ERGENLİĞİN İLK DÖNEMİNİN AYIRICI ÖZELLİKLERİ

1.&n= bsp; Genç Ergenin Statüsü Belli Değildi= r: Kısa bir süre önce çocuk olan kişi çocuk = gibi davranınca ona yaşına uygun davranması gerektiği söylenir. Bu kez büyük bir kişi gibi davranmaya başlayınca gene yaşına uygun olmayan bir davranışta bulunduğu uyarısı ile karşılaşır ve ne türlü davranacağına şaşırır.

2.&n= bsp; Ergenliğin İlk Dönemi Bir Değiş= me Dönemidir: Ergenlik, kişinin biyolojik yapısında bir geçiş dönemidir. Çocuk yapısı yetişk= in yapısına bu dönemde ulaşmaktadır.

3.&n= bsp; Ergenliğin İlk Dönemi Duyguların Arttığı Dönemdir: Bu dönem davranışların en aşırıya kaçtığı bir dönemdir. Duyguların allak bull= ak olduğu bir çağdır.

4.&n= bsp; Genç Ergen Dengesizdir: Bu yaşta dengesizlik= son haddine ulaşmıştır. Gözyaşları aniden yerlerini kahkahalara bırakır. Kendine güven güvensizliğe, bencillik elseverliğe, ilgi vurdumduymazlı= ;ğa dönüşüverir. Bulutlarda gezen bir ergen birden ümitsizlik uçurumundadır.

5.&n= bsp; Genç Ergenin Bir Çok Problemi Vardır: Ergenlik, problemlerin en üst düzeyde ve en çok olduğu bir gelişim dönemidir. Çocuk, bir çok problemini yetişkinlerden yardım alarak çözer ya da sürdürür. Ergen için yetişkinler kendini anlayamayacak kadar yaşlı görünmektedir, onlardan yardım istemez artık. Bu nedenle de özellikle karşı cinsle olan ilişkilerin doğurduğu problemler içinde bocalama ve kendi başına uyanma çok görülür= .

&= nbsp; Problem Türleri:

a. Fiziksel görünüş ve sağlık= la ilgili problemler,

b. Evde ve dışarıda toplumsal ilişkiler= le ilgili problemleri,

c. Karşı cinsle olan ilişkilerdeki problemle= r,

d. Okul ödevleri, gelecek ile ilgili planlar üzerindeki (eğitim, meslek seçimi, eş seçimi) problemler,

e. Cinsiyet ve töresel davranışlarla, dinle ilgili problemler,

f. Mali durumla ilgili problemler.

6.&n= bsp; Problemlerin Çözümü: Ergen ana-babası ve öğretmenleriyle problemlerini tartıştığı, konuştuğu oranda rahatlayaca= k ve onlardan kurtulacaktır. Ancak bu yaşta ergen, yetişkinlerin kendini anlayamayacağını sandığından ya da bir çeşit zayıflık duygusuna kapılıp bunu açıklamaktan çekindiğinden ya da bağıml&#= 305; olmak korkusundan yetişkinlerden yardım istemez. Bu nedenle, bir çok problemler ortaya çıkarıldığı ha= lde bir çokları saklanır ve saklandıkça büyür ve ciddileşir.

= Ergen problemi çözemedikçe kendinde bir yetersizlik duygusu gelişir. Zihni devamlı kendisi ve problemi ile uğraşmaktadır. Bu nedenle çalışma, bir konu= da dikkatini toplama zorlaşır. Bazen de kendini aşırı güven ve mutluluk gösterilerinin arkasına saklar.=

= Ergen pek hırpalanmadan problemini çözerse kendine güveni artar, huzura kavuşur ve yeterlilik duygusuna ulaşır. Problem çözülmediği zaman kendine güvensizlik, engellenme duyguları sürüp gider, kalıcı psikolojik yaralara neden olur.

= Okullar yetişkinlikte işe yarayacak bilgi ve becerileri ergenlere verirken onların o günkü sıkıntı ve problemleriyle uğraşmaz, onları huzura kavuşturmayı amaç edinemezler. Ancak yarına hazırlamak bugünü güven = ve yeterlilik duygularıyla yaşamak da daha iyi ve yerli yerinde olacaktır.

SAĞL= IK DURUMLARI

= Erinlik değişiklikleri tamamlanıp ergenliğe girildikten sonra sağlıkta da bir düzelme olur. Aslında erinlikteki şikayetler geçici olmakta ve kişide bir sakatlık bırakacak nitelikte olmamaktadır. Genç ergen gün geçtikçe daha güçlü ve sağlıkl= 5; olacaktır. Ergenlikte, en çok düzensiz ve dikkatsiz yemekl= er sonucu mide, sindirim sistemi bozuklukları ve gene dikkatsizlik ve iyi korunmama, terlemeler sonucu solunum sistemi hastalıkları sıkça görülür. Ergenlikte önemli hastalıklar nedeniyle ölüm oldukça azdır. Ölümler daha çok kazalar sonucunda olmakta ve bu erkeklerde kızlardan daha sık görülmektedir.

= Göz bozuklukları, çene ve diş kusurları, baş ağrıları, kulak ağrıları, mide şikayetle= ri ergenlikte görüldüğünde bunların genellikle çocuklukta sürüp gittiği düşünülmelidir. Özellikle bakımsız ve çürük dişler ergenlikte daha kötü bir duruma geçerler. Çünkü bu dönemde yiyeceklere dikkat = daha azalmıştır.

= Günü= ;müzde ergenlerde önemli bir sağlık sorunu da şişmanl= 5;k olmaktadır. Yapılan araştırmalar bunun yemek alışkanlıklarının kötülüğü= ; ve hareket azlığından olduğunu göstermiştir.

= Bu dönemdeki genç ergen sağlığı ile pek az ilgilidir. ancak kendini sakat bırakabilecek bir durumla karşılaşırsa telaşlanır. Bir kısım genç ergen de hastalığı ve genellikle hayalden yaratılmış hastalıkları çalışmama= ve okula gitmeme nedeni olarak kullanırlar. Yapılan araştırmalar bu dönemde “hayali hastalıkların” oldukça arttığını göstermiştir.

BEDENSEL DEĞİŞİMLER VE YABANCILIK DUYGUSU<= /p>

= Ergenlik, bireyin yaşamında tek olan derin bir biyolojik, psikolojik toplum= sal değişimler dönemidir.

= “&Ccedi= l;ocukluğun sonsuz zamanı” aniden hızlanır. Yaşanan her g&uum= l;n yenilikler getirir. Beklenmeyen biçimler yavaş yavaş ortaya çıkar. Organlar değişir, yeni olasılıklar gün ışığına çıkar. Bu fiziksel değişimler birey ve çevresi için çocuklu= 7;un sona ermesi anlamına gelir. Ergenlik tamamlandığında be= den yetişkin çizgilerini ve oranlarını kazanır, cins= el özellikler ortaya çıkar, kesin boya ulaşılır.

= Doktorlar= 5;n ve eğitimcilerin çok iyi bildiği gelişimin çeşitli aşamaları bunları yaşayan kişi için sayısız şaşkınlık ve korku konusu= dur. Bunlar anlamlı psikolojik ve duygusal tepkilere eşlik ederler. Bu tepkiler arasında yabancılık duygusu belirgindir. Az ç= ;ok kaygı verici ve can sıkıcı olan bu duygu bu çağın rahatlığına etkin olarak katılır ve her zaman var olan yalnızlık, anlaşılamama ve iletişim kuramama duygularını pekiştirir.

&= nbsp; Değişen Beden: Ergen hızla ortaya çıkan ve bedenin tümünü etkileyen çeşitli erinlik değişimlerini bütünleştirmekte güçl&uu= ml;k çeker. Şimdiye kadar o denli bildik olan bu beden aniden yabancı olup çıkar. Beceriksiz ve sakar olur. Hormon salgılarındaki önemli ve ani değişimler heyecansal duyarlılıkta ve fiziksel enerjide ani değişikliklere yol açar. Kas gücü hızla artar ve aniden değişen beden ölçüleri kendi bedeninin ve içinde geliştiği çevrenin boyutlarını yeniden algı= lama sorusunu gerektirirler. Büyüyen bu beden yetişkinlerin beden= iyle ve çevrenin öğeleriyle artık aynı oran ilişkilerine sahip değildir. Ergen boyutları değişmiş bir çerçevede hareket etmeye çalışan bir kör gibidir.

BÜYÜME VE BEDEN DEĞİŞİKLİKLERİNİN

DAVRANIŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ

= Hızl= 5; büyüme ve bedendeki değişikliklere yorgunluk ve huzursu= zluk gibi bu belirtiler katılmaktadır. Erinlikte bu belirtiler biraz abartılıdır. Çünkü çocuğun o güne kadar olan görev ve sorumlulukları değişmiştir ve bu da ona ağır gelmektedir. Aslında bu dönem henüz bu yükleri çekecek kadar güçlü bir dönem değildir. Yorgunluk şikayetlerinin ardından sinirlilik ve huzursuzluk görülür.

= Sindirim sisteminde düzensizlikler, iştah dalgalanmaları olur. Bunlar= hem hormonlardaki değişiklilere, hem de iç organlardaki büyümelere bağlıdırlar. Yemek yemedeki düzensizlikler kansızlıklara, bu da yorgunluk ve halsizlikle= re yol açar. Baş ağrıları, sırt ağrı= ları, bitkinlik hissi yalnızca kızlarda ay hali zamanında değ= il erkeklerde de görülür. Erinlikten önceki sağlı= ;kla da ilgilidir bu durum. Sağlıklı bir çocukluktan sonra gelen erinlikte bunlar pek olmaz. Hızlı bir erinlik dönemi d= e bu belirtileri şiddetlendirir. Yoksul çevre çocukları aslında kötü beslenme ile geçen bir çocukluktan sonra erinliğe girdiklerinde bu belirtiler oldukça görülür.

= Bu döneme özgü hastalıklar yoktur. Ancak bu dönemdeki çocuk hastalanınca çok iyi bakım, ilgi ve anlayış gerektiği açıktır.

Tutum ve davranışlardaki değişiklikler kısmen hormonlar kısmen de toplumda değişmeler nedeniyle olmaktadır. Hormonlar vücudun homeostasi (kimyasal denge) üstünde etkili olurken, çevre, ana-baba, kardeş, arkadaş ve öğretmenlerin tutumu da etkilere dayanmayı zorlaştırıcı etkenler olabilirler. Ana-babalar bu dönemdeki çocuklarına hala bir çocuk tutumuyla davranırlarsa bu onları çok üzebilir.

= Çocukl= arın erinlik dönemine hazırlanması, bu dönem hakkında doğru bilgi edinmesi, bu dönemdeki davranış ve psikoloj= iyi iyi bir biçimde etkiler. Bilgisizlik ve yanlış bilgi bu dönemde çocukları problemlere sürükleyecektir.

= Davranış ve Tutumlar Üzerindeki Genel Etkiler:

= Erinliğin tutum ve davranışlar üzerindeki pek çok etkisinden aşağıda sıralananlar en genel ve hemen herkeste görünen etkilerdir. Bütün bu etkiler “olumsuzluk evresi” terimini doğrular görünümdedir.

1. Yalnızlık İsteği: Bebeklik= ten beri diğer insanlarla beraber olmak için can atan ve çocukluğun ileri yaşlarında bu isteği en üst düzeye ulaşan çocuk erinliğe girerken bazen bir hafta içinde arkadaşları ile küser, kopar, gruptan ayrılır ve yalnız kalmak ister. 12-13 yaşlarına rastlayan bu dönemde evin etkinliklerine de karışmak istemez= .

2. Çalışma İsteksizliği:<= /b> Çalışırken ya da oynarken yorulmak bilmeyen ço= cuk bu dönemde çalışmadan da, oyundan da çabucak yorulur. Gerek evde gerek okulda çok az iş yapar ve çalışır. Bu dönemde çok çalışan öğrenciler ortalara, ortalar zayıfl= ara inerler. Bu istekli tembellik değildir. Büyüme bütü= ;n enerjiyi çekmekte, başka yerlerde enerji kullanımı düşmektedir. Bu dönemde çocuk tembellikle suçlanır ve baskı yapılarsa durum daha kötü= ye gidecek, terslik ve direnmeler baş gösterecektir. Bu da çocuğu ondan bekleneni büsbütün veremez duruma sokar.

3.      Ahenksizlikler: Erinlik başlayıp da bede= nde hızlı bir büyüme yer alınca hareketlerde ve dengede bir ahenksizlik belirir. Çocuklarda bir ağırlaşma ve sarsaklık yer alır. Fiziksel büyüme yavaşlayı= nca çocuklar beden oranlarının bu yeni durumuna uymaya başlarlar ve ahenksizlik azalır. Çok hızlı büyüyenlerde bu durum pek açıktır. Çocukl= arda kaslar iyi gelişmişse ve çocuk bedenine egemense bu durum = pek az görünür.

4.      Can Sıkıntısı: Erinlik döneminde çocuk daha önce zevkle oynadığı oyunlardan, istekle yaptığı görevlerden bıkmış ve toplumsal eylemlerinden kendini çekmiş= tir. Sıkıntısını açıkça belirtir. Etkinliklere katılmaz. Oyunları “aptalca” ya da “çocukça” bulur. Bu durum ilerlerse “bana ne” ya da “beni kimse sevmez” tutumu çocukta belir= gin bir hal alır.

5.      Huzursuzluk: Bedeni ve ilgileri değiştikçe çocuk yeni ilgiler ve uğraş arayacak ve durmadan değişik işlere girişecektir. Büyüyen bedende fiziksel bir huzursuzluk da vardır. Ç= ocuk uzun süre bir yerde oturamaz. Bu fizik gerginlik onu durmadan bir yerde dolaşmaya iter. İçindeki bu gerginliği devamlı kontrol edemeyen çocuk huzursuzca dolaşıp duracaktır.=

6.      Toplumsal Zıtlık: Erinlikt= eki çocuk çevredekilerin etkinliklerine katılmamakla kalmaz,= her an kavga ve saldırıya hazır bir durumda onların neş= ;e ve huzurlarını engellemeye çalışır. Evde ka= rdeşleriyle ve anasıyla çekişme ve itişme halindedir. onları kınar, alay eder, beğenmez, onlara zıt gider ve tartışmaya hazırdır. Evde kavga ve huzursuzluk merkezi gibidir. Evin dışında da her an kavgaya dargınlıkl= ara hazırdır. Gruptan ve en iyi arkadaşlarından kopmalar bu yüzden olmaktadır. Yaşı ilerledikçe bu zıtlık ve öfkenin yerini daha olgun bir toplumsal davranış alır. Daha arkadaşça ve daha hoşgörülü davranır, daha çok işbirli&#= 287;i yapmaya eğilim kazanır.

7.      Otoriteye Karşı Direniş: Kız= ve erkek çocukların ana-babalarıyla olan çatışmaları 13 yaşlarında en üst nokta= ya erişmektedir. Anneler çocuklarıyla daha uzun süre bir arada olduklarından ve onların işlerine daha çok karıştıklarından onlara karşı direniş da= ha çok olmaktadır. Çocuk karşı gelemediği ya= da direnemediği zaman küskün, somurtkan bir tutuma girer ve söz dinlememekle göreceği cezadan kendini çekmeye çalışır. Otoriteye karşı direnişler bu yaştakilerde bir çok davranış bozukluğuna yol a&= ccedil;ar, ancak bunlar çok önemli bozukluklar değildir. Olay yaratma= k, insanları kızdırmak, yersiz ıslık çalmak, dikkatsizlik, kabalık, sabırsızlık, dalgınlık, aldırmazlık, inatçılık, kafa tutma, şüphecilik, karşı cinsten olan insanlardan kaçma= k bu kötü davranışlardandır. Bu davranışlar çocuk suçluluğuna girecek olaylarla son bulmaz. Cinsel olgunluğa girildikten sonra yavaş yavaş kaybolurlar.

8.      Karşı Cinse Yönelmiş Zıtlı= k: İki= cins arasında açık bir düşmanlık belirtisi davranışlarda yer almaya başlar. Kızlardaki zıtlık erkeklerinkinden daha büyüktür. Çünkü kızları ay halleri onları fizik olarak epeyce sarsarken, erkeklerin cinsel olgunluğa girmesi onları pek sarsmamaktadır. Çocuklukta kız ve erkekler birbirlerine aldırmazken, bu yaşta zıt davranmaya girerler. Kızlarda erkeklere karşı nefret ve açıkça küçük düşürücü davranış= lar yer almıştır. Eleştiri ve saldırılar yaş farkı gözetmeden bütün erkeklere yönelmiştir. Çocukluktaki kibar ve yumuşak davranışlar kaybolmuştur.

9.      Duygululuğun Artması: Karamsarlık, asık suratlılık, ufacık bir nedenle susmalar bu dönem duygululuğu sonucu olmaktadır. Hiçb= ir şeyden hoşnut olmamak, her söyleneni kendine yöneltilmiş bir eleştiri gibi almak ve alınmak bu dönemin davranış özellikleridir. Bu, çabuk sinirlenme halleriyle en çok kendi kardeşleri onlarca “&#= 351;ımarık ufaklıklar” olurken kendilerinden büyükleri de kıskanırlar. Çocukluğun ilk yılında görülen aşırı sinirlilik bu dönemde bir önemli artış, yükseliş göstermektedir. Erkekl= er kızlara göre daha sinirlidirler.

Erinlik, üzüntüler ve hayali korkular dönemidir. Erkekler toplumsal ve kişisel kaygılar içi= nde yüzerken, kızlar, aileleri, evleri ve okul ödevleri iç= ;in kaygılıdırlar. Cinsel olgunluk tamamlanmadan bu durum kaybol= maz. Çocuktaki bu huy değişikliği büyüklerce onun yüzüne söylenir. Bu da onu ayrıca huzursuzluğa ve kimse tarafından sevilmiyor inancına götürür. Bu durumdaki kızlar uzun uzun ağlama nöbetlerine girerken, erkekler, büyük suskunluklara girer yada kavgalar çıkarırlar. Çocuk olgunlaştıkça, f= izik gelişimi tamamlandıkça bu gerginlik durumundan ç= 05;kar ve daha sakin, daha işbirliği yapılabilir bir duruma girer.<= o:p>

10. Kendine Güvensizlik: Çocukluğunda kendine o kadar güvenen, başarılarını ilan etmekten çekinmeyen, her duruma göğüs gerebileceğini söyleyen çocuk, kı= ;sa bir süre içinde bu güvenini yitiriverir. Kendisi ve toplum= sal ilişkileri üzerine ümitsiz, güvensiz hale gelir. Kendis= inden beklenenleri yapamayacağına inanır. Kendisi hakkındaki = bu yetersiz algı çocuğu suça bile itebilir. Bu durum içinde yanlış olduğunu bildiği davranışlara bile girebilir ve aile, öğretmenler ve kan= unla başı derde girmiş olur. Bu kendine güven eksikliği= kısmen fiziksel direncin azalmasından, kısmen de çocuğun üzerindeki toplumsal baskıdan ve eleştiriden gelir. Ondan yapabileceğinden fazlası istenir genellikle. Bu dönemde kazanılmış olan güvensizlik bazen bütün ergen= lik boyunca çocuğun yakasını bırakmaz. Çocukl= uğun son döneminde pek başarılı olan çocuklardan daha çok şey beklendiğinden onlar bu duruma daha çok düşerler. Aslında güvensiz ve sıkılgan olan b= ir çocuktan bu dönemde de fazla bir şey istenmez.<= /span>

11. Cinsiyetle Fazla Uğraşma: Cinsiyet organlarındaki büyüme ve bu büyümenin yarattığı duygular çocuğun ilgisini bu bölgelere çekmektedir. Bu dönemde hamilelik ve çocuk doğumundan çok cinsel yaşam ilgilendirir çocuğ= u. Bu ilgi çocuk hayallerini kaplar. Çocuk kendinin ya da akranlarının vücudunu inceleyerek, çevredeki büyükleri gözleyerek, tıbbi kitap ve resimleri karıştırarak kendi için sır olan cinsel yaşamı çözmeye çalışır. Mastürbasyon erkeklerde 13-14, kızlarda 12-14 yaşlarında tepe noktasına ulaşır. Bu yaşlar cinsiyetin olgunla#= 1;ma dönemleridir. Fiziksel olgunluğa erişince bu davranışlar yerini karşı cinsle olan ilişkilere bırakır.

12. Aşırı Çekingenlik:<= span style=3D'font-size:11.0pt;mso-bidi-font-family:Arial;color:black'> Bu dönemde çocuklar doktor önünde bile soyunmak istemezl= er, spor eylemleri için hazırlanırken kendilerini saklamaya çalışırlar, odalarına kimsenin girmesini, onları bu değişen vücutlarıyla kimsenin görme= sini istemezler. Bu belki de beğenilmeyecekleri korkusundandır.

13. Gündüz Rüyaları (Hayaller): Bu dönemlerde çocukların zamanlarının önemli b= ir kısmını hayal kurma alır. Kendilerini haksızlığa uğramış, ihanete kurban gitmiş kimseler olarak hayal ederler. Bu üzücü hayallere kendileri = de dayanamazlar. Genellikle vurup kırma, devirme işlemleri bu hayall= eri izler. Çocuk fakirleştikçe ve yokluklar içinde ya= şadıkça bu hayaller artar. Bazen de bu hayallerde isteklerine ulaşarak bir çeşit mutluluk sağlarlar.

NORMAL ve ANORMAL ERGEN DAVRANIŞLARI

ERGENLİKTE BEDEN GELİŞİMİ

1-ERİNLİK DÖNEMİ

İnsanın cinsiyeti yeteneklerini kazandığı gelişim dönemidir. Cinsel olgunluğa erişmek ise çocuk yapabilme yeteneğini kazanmak demektir.=

Bu dönemde gençlerde bir çok fiziksel ve psikoloj= ik değişmeler görülecektir. Bedeni, giyinişi, seçimleri, karşı cinse olan ilgisi değiştikçe, ana-babayla olan ilişkileri de değişecek ve ona uygulanan kurallarda değişmek zorunda = kalacaktır.

ERİNLİK ÖZELLİKLERİ

Erinlik, gelişimin tek ve farklı özellikleri olan dönemdir. Bu özellikler yaşam boyunca bir daha görülmezler. Bu özelliklerin en önemlileri şunlardır:

a- Erinlik çakışan bir dönemdir.

b- Erinlik kısa bir dönemdir.

c- Erinlik bir çabuk değişme dönemidir.

d- Erinlik bir “olumsuzluk evresi”dir.

e- Erinlik yaşı değişiktir.

ERİNLİK ÖLÇÜTLERİ

a- Ay hali, gece boşalmaları.

b- İdrarın kimyasal analizi.

c- Kemik gelişiminin röntgenle saptanması.

ERİNLİK NEDENLERİ

Çocuklar, cinsel olgunluğa erişmeden 5 yıl &ou= ml;nce cinsiyet hormonları salgıya başlar. Bu zamanla artar ve cins= iyet organlarının olgunluğa erişmesinden sonrada devam eder.=

Kızlarda ay halinin başlamasından 1,5 yıl önceden başlayarak östrogen hormonu devresel bir biçi= mde salgılanır.

a- Pitüiter Bezin İşlevi: Erinlik değişikliklerine neden olarak iki çeşit hormon pitüiterden salınır. Bun= lar; 1-Büyüme Hormonu: fi= ziksel büyümeyi sağlar. 2-Gonadetropik Hormon: cinsiyet bezlerini uyarır ve onlara salgı yaptırır.

b-Gonadların İşlevi: Cinsiyet bezi olan gonadlar, erkeklerde testisler, kadınlarda ovarium adını alır. Bu bezler doğuştan bedende mevcuttur, ancak çalışmış halde değildir. Erinlik yakınlarında pitüiterin saldığı gonadotropik hormon onları kamçılar ve salgı yaptırır.

Gonadla= r erinliğe doğru gelişip salgı yapınca bu salgı fizik, psikol= ojik ve davranışsal değişikliklerle ortaya çıkan= bir büyüme, gelişme sağlar.

c-Pitüiter ve gonadlar arasındaki karşılıklı ilişki: Kız ve Erkeklerde gonadların salgıları olan cinsiyet hormonları pitüiterin büyüme hormonuna ters etki yapıp sonunda onu durdurur, böylece de cinsel olgunluk tamamlanınca da ergenlik sonunca fizik= sel büyüme durur.

d-Bozuk Çalışmalar: Herhangi bir nedenle(yaralanma, harabiyet, kabakulak, intihar vb.) cinsiyet bezleri ya da pitüiter az çalışır ya da çalış= mazsa ergenlik geri kalır ve kişi çocuksu bir görünümü uzun süre devam ettirir. Kadınsı genç erkeklerde ya da erkeksi genç kızlardaki durum budu= r.

Pit&uum= l;iterin çok çalışması ya da gonadların aşırı çalışması ise pek erken gelen bir erinlik ile sonuçlanır.

ERİNLİK YAŞI:

Erinlik dönemi günümüzde 3’ e ayrılarak inceleniyor. Genellikle kabul edilen bu ayrım şöyledir:=

1-   Erinlik Öncesi E= vre: Ek cinsiyet özellikleri gelişmeye başlamış ancak çoğalma işlevi olgunluğa erişmiş değil= dir.

2-   Erinlik Evresi: Ek cinsiyet özel= likleri gelişimi devam ediyor ve çoğalma işlevi başlamış. =

3-   Erinlik Sonrası = Evre: Ek Cinsiyet Özellikleri iyice gelişmiş, cinsiyet organları çoğalma işlevi de tam gelişmiş olarak işleme devam edebilir durumda. Ortalama 13 yaş: Ekonomik durumu iyi olanlar, 13,5 yaş: ekonomik durumu kötü olanlar için.

Erken Olgunlaşma Şartları= : Orta iklim kuşakları, kentler, proteinle beslenme iyi yaşam şartları olarak sıralanabilir.

Ge&cced= il; Olgunlaşma Nedenleri: Kut= up ya da Ekvator iklimi, kırsal bölgeler, karbonhidratla beslenme, kötü yaşam şartları olarak sıralanabilir.

12-14 yaş arasındaki kızlar erkeklerden önce cinsel olgunluğa erişmekte gerek fiziksel büyümelerinde gerek davranışlarında bu fark belirgin olmaktadır. Ortalamada= n 1 yıl önce olgunlaşanlara erken olgunlaşanlar, 1 yıl geç olgunlaşanlara da geç olgunlaşanlar denebilir.<= o:p>

OLGUNLAŞMAK İÇİN GEREKEN SÜRE :

Kı= zlarda 1,5 yıl da olgunlaşma sonu olmak üzere erinlik 3 yıl ka= dar sürüyor. Erkeklerde erinlik 2-4 yıl sürmekte, 2 yıl hazırlıkla, 2 yıl da gelişmeye devam ederek geçm= ektedir. Olgunlaşmaya geç başlayanlarda erinlik kısa süre= r, çabuk tamamlanır. Olgunlaşmaya erken başlayanlarda erinlik uzun sürecektir.

ERİNLİKTE BEDEN DEĞİŞİKLİKLERİ
1-Beden Ölçülerinin Değişmesi     :

        &= nbsp;      Beden ölçülerinin değişmesi ağırlık ve = boy değişikliklerinde izlenecektir. Bu iki gelişim sürecinin ayrı incelenmesi onların ayrı gelişim çizgileri olmasındandır. Boy uzaması ve ağırlık artması her çocukta 2 yaştan başlayarak yıllar boyunca tutulan ölçme kayıtlarına göre çizilen eğriler biçiminde gösterilebilir. İşte pek çok çocuktan elde edilen bu gelişim eğrilerinin ortalamaları bize boy ve ağırlıkta ortalama gelişim değerle= rini ve eğrilerini verir. Bu ortalama değerlerin eğrileri kı= zlar ve erkekler için farklar gösterirler.

a-Boy Uzaması: Erinliğin ilk yılları uzamanın en çok olduğu yıllardı= ;r, çünkü bu yıllarda pitüiterin büyüme hormonu çok çalışmakta, çok salgı yapma= ktadır.

Erinli&= #287;in ilk yıllarında kızlarda yıllık boy artışı 6-7 cm. olmakta l0 cm.yi nadiren geçmekte, yani ilk ay halinden önceki yıl ortalama olarak her yıl 6 cm. art= an boy toplam 12 cm. kadar uzamaktadır. İlk ay halinden sonra bu büyüme hızlı artmaktadır. Cinsel olgunluğa eriştikten sonra kızlar 15 yaşına kadar 2,5 cm. 18 yaşına kadar da 2-2,5 cm. daha uzar ve bu uzamada toplam 5-6 cm.ye ulaşmış olur.

Erkekle= rde boy uzamaya en çok 12-13 yaşlarında başlar, 14 yaşında büyük bir yükseliş gösterir. Yani erinlik başlangıcından 1 yıl sonra 13-14 yaşlar= 05; arasında boy ortalama 7 cm. artar, 14-16 arasında 6 cm., 16’ dan sonra artış azalıyor,16-18 arasında 5 cm.lik bir uz= ama olur. Erkeklerde boy uzaması kızlardan daha uzun sürüyo= r ve 20-22 yaşları arasında erkekler yetişkinlik boyları= ;na ulaşıyorlar.

Erken olgunluğa erişen gençlerde erinlik başlangıc= 5; ile cinsel olgunluk arasındaki süre az olacağında ve bu gençler erinliklerini erken tamamlayacaklarından aynı yaşta olup da cinsel olgunluğa girmemiş olan gençlerd= en daha kısa boylu olurlar.

b-Ağırlık Artması: Erinlikte ağırlık artması yalnızca yağlanmaya bağlı değildir. Kemik ve kas gelişimi de bunu etkiler.<= o:p>

Kemikler: Erinlikte boyları uzar, biçimleri ve iç yapıları değişir. Kemiklerdeki kıkı= rdak ve bağ dokuları yerlerini sert kemik dokusuna bırakırla= r. Bu kemikleşmede tiroit hormonunun rolü vardır. 17 yaşında kızlarda kemikler biçim ve yapı bakımından hemen hemen yetişkinlik olgunluğuna erişmiştir. Erkeklerde en çok iki yıl sonra (19 ya= 51;) bu olgunluğa ulaşılır.

Kaslar: Çocuklukta bütün beden ağırlığının 1/4’ünü oluşturan kaslar, 16 yaşlarında beden ağırlığının hemen hemen yarısın= 5; oluştururlar. Kızlarda en belirgin gelişimi 12-15 yaşlarına rastlar. Erinlikte boy ve kilo birlikte artsa bile gençler uzun ve sıska bir görünüştedirler. Erkeklerde bu gelişim 15-16 yaşlarına rastlar.

Kı= zlarda ağırlık artması ilk adetten az önce ve az sonra en çok olmaktadır. Erkeklerde bu daha geç olmakta ve 16 yaş civarında en büyük artışı göstermektedir. Bundan sonra artışta bir azalma olur. Boy ve kiloda erkek ve kızlar arasında farklılıklar olduğu gibi kızlar ve erkekler de farklı büyüme ve kilo alma biçimleri gösterirler.

Yağ= ;lanma da kızlar ve erkeklerde farklı bölgelerde olmaktadır. Erkeklerde, ense, göğüs, karın ve bel yağlanırken; kızlarda yağ, gövdenin ön yüzü ve boyundan azalıp, gövdenin arka yüzünde artar. Ağırlık artışı beden yapısın= a sıkı sıkıya bağlıdır. Ektonorf yapıya sahip olanlar daima mezomorflardan zayıf olacaklardır. Haziran ve Eylül arasındaki ayların en çok kilo alınan aylar olduğu saptanmıştır.<= o:p>

Erinlik dönemi bir çok kız ve erkek için şişmanlık olmaktadır. Kalça, bacak, karın, boyun ve yanaklar yağ toplanma bölgeleridir. Erinlik sonunda boy uzadıkça ve cinsel olgunluk tamamlandıkça bu şişmanlık kaybolur. Bu şişmanlığın nedenleri hormonların henüz düzene girmemiş olması, iştahın fazla olması ve düzensiz yemelerdir. Çocukların %50’sinde bu dönemden geçmekle hormonların dengelenmesi, yiteceklerin düzenli alınıp kontrol edilmesiyle bu fazla yağlar atılmaktadır.=

2-Beden Oranlarındaki Değişiklik= ler:

Bu hızlı büyüme döneminde bedenin bütün bölümlerinde büyüme hızı aynı olmadığından oransız bir görüntü ortaya çıkmaktadır. Burun eller ve ayaklar bu oransız büyümenin en çok göze çarpan bölgeleridir. Bacaklar bedenin en uzun kısmıdır ve 15 yaşına kad= ar böyle uzun kalırlar. Erken cinsel olgunluğa ulaşanlar kısa bacaklı olurken, geç ulaşanlar uzun bacaklı kişiler olacaklardır.

&n= bsp;

a-      Erkeklerde Esas Cinsi= yet Özellikleri

Ç= ;ocukluk döneminde scrotuma (torbaya) inmiş ve yerlerini almış o= lan testisler, 14 yaşındaki bir çocukta yetişkinlikteki büyüklüklerinin %10’u kadardır.     14-16 yaşları arasında hızla büyürler, sonra büyüme hızları azalır. 20-21 yaşlarında yetişkinlik büyüklüğüne ulaşmış olurlar.

Testisl= erin iki görevi vardır: 1- Sperm denen cinsiyet hücrelerini yapma= k, 2- Üreme için gerekli fizik ve psikolojik uyumu sağlayacak hormonları salgılamak. Erkek üreme organları gerekli olgunluğa eriştikten sonra gece boşalmaları başlar= . Bu boşalmalar; cinsel rüyalar, sıkı giysiler, çok örtünmek, kabızlık, idrar torbasındaki fazla dolul= uk nedeniyle olur.

&n= bsp;

b-     Kızlarda Esas Ci= nsiyet Özellikleri

Kı= zlardaki üreme organının en büyük kısmı karnı= ;n içinde yer aldığından büyümesinin izlenmesi zordur. Ergenlik döneminde karın ve kalçaların gelişmesi, kalça kemikleri gelişimi ve cinsiyet organlar&#= 305;nın yerleştiği bölümlerdeki gelişim bunu ortaya koyar.= 12 yaşında bir kızda overler (yumurtalık) yetişkinlik= teki büyüklüklerinin %40’ı kadardır. 16-17 yaşlarında büyüme hızları artar, ancak tam yetişkin büyüklüklerine 20-21 yaşlarında ula&= #351;ırlar.

İl= k ay hali bir ergenin çocuk yapma özelliğine ulaştığını haber verir. Bu 28 günde bir başlayan ve ortalama 5-6 gün süren bu kanama, menapouse dönemine ya da 40-50 yaşlarına kadar sürer gider. İ= ;lk ay halinden sonra 6 aydan 1 yıla hatta daha uzun bir süreye kadar= ay halleri düzensiz olmaktadır.

İl= k ay hallerinde baş ağrıları, sırt ağrılar= 05;, kramplar, kusmalar, karın ağrıları, deri döküntüleri, bayılmalar, bacak bileklerinde şişmeler görülebilir. Bunların etkisiyle kızl= ar yorgun, huzursuz, sinirli, psikolojik çöküntü içinde olabilirler. Ay halleri normal düzenine girdikçe = bu düzensizliklerde ortadan kaybolur.

Ek Cinsiyet Özellikleri

            =    A-Erkeklerde

a-Kıllanma: Testisler ve penis büyümeye başladıktan 1 yıl sonra cinsiyet organları çevresinde kıllanma görülmeye baş= lar. Koltukaltı ve yüz kıllanmasına gelince; cinsiyet bölgesi kıllanması gelişip tamamlanınca bu bö= lgelerde kıllanma başlar.

b-Deri: Yumuşak, şeffaf, ince çocuksu = deri gitgide kalın ve kaba bir görünüm kazanır. Kalınlaşma, deliklerde büyüme, derialtı dokusunda artma açıkça görülmektedir.<= /p>
c-Yağ ve Ter Bezleri: Yağ ve öze= llikle ter bezleri büyür ve çalışmaları artar. Yüzde yağlanma bazen sivilcelere yol açar. Saçlarda kepeklenme de bu dönemde görülür. Koltuk altı kılları çıkmadan terleme başlamışt= 5;r, sonraları daha da artar ve özel bir koku da çıkar= 5;r.

d-Kaslar: Gövde ve bacak kasları daha ç= abuk gelişir. Bir süre kollar ince kalır. Sonra omuzlar ve omuz kasları gelişir. Boy ve ağırlık artış= 05; atılım yaptığı zaman bu kaslarda da gelişme hızla ortaya çıkar.

e-Ses Değişikliği: Kıllanmalarla birlikte ses değişiklikleri de başlar. Seste çatallaşma, kısıklaşma, kalınlaşma 13 yaşta başlayıp, 16-18 yaşlarına kadar sürebil= ir. Daha sonra kalın, güçlü ve düzgün bir ses ortaya çıkar.

f-Göğüs Düğümcükleri: 12-14 yaşları arasında göğüslerde biraz kabarma ve sertlik olur. Bunlar bazen tek göğüste bir süre devam eder ama sonunda kaybolur ve çocuklardaki gibi düz bir göğüs ortaya çıkar. Bu düğümcüklerin nedeni meme bezleri= nin büyümesidir. Ancak bu geçici bir büyümedir.

            =

            =    B-Kızlarda

a-Kalça ve Göğüsler: Dişilik özelliklerinden ilk gelişen kalçalardır. Büy&uum= l;r ve yuvarlaklaşır. Bu durumun nedeni kalça kemiklerindeki büyüme ve bu alanlardaki yağ depolanmasının artmasıdır. Aynı süre içinde göğü= sler gelişmeye başlar. 10-11 yaşlarında kızlarda göğüsler düğme gibi sertleşmektedir.

b-Kıllanma: Kalça ve göğüs gelişmeleri ilerlemiş bir dönemdeyken cinsel bölge kıllanması başlar.

c-Ses Değişikliği: İlk ay halinden= az önce ya da az sonra cırlak çocuksu ses derin, daha melodili bir ses haline gelir. Erkeklerde ki gibi belirgin değildir. Başla= rda biraz kalınlaşma ve kısıklaşma olabilir.

            =    &n= bsp; d-Kaslar: 12-15 yaşları arasında kızlarda da kaslar gelişir. Bacak ve kollar yetişkin biçimlerini almaya başlar. Omuzlar yuvarlaklaşır. Kol ve bacaklardaki kıll= ar erinliğin son dönemlerinde yer alır

GENÇLERİN FİZİKSEL, SOSYAL, RUHSAL, ZİHİNSEL ve KİŞİLİK ÖZELLİKLERİ

Fiziksel Özellikler:

        &= nbsp;      Çocuklukla erişkinlik dönemleri arasında kalan ergenlik; hızlı büyüme ve gelişme ile belirginleşen çok öne= mli bir gelişim dönemidir. Bu dönemin başlangıç= ve bitiş zamanları kesin sınırlarla ayrılmamıştır. Ergenlik özelliklerinin başlamasında çevresel, kalıtsal, ruhsal etmenler önemli roller oynamaktadır.

        &= nbsp;      Bu nedenle ilk ergenlik belirtilerinin görülme yaşları arasında 5-6 yıllık farklar olabilir. Gelişimdeki bu farklar gençler arasında kaygılara neden olabilir. Oysa ya= pacakları küçük çaplı bir aile ve çevre incelemes= i, bu konudaki kaygılarım yatıştıracak, yakın akrabaların da benzer bir gelişim süreci geçirdikleri= n! göreceklerdir. Büyüme ve gelişmenin çok hızlı olduğu bu dönemde beslenme, spor, dinlenme gibi bu gelişmeye destek olacak öğelere dikkat edilmesi sağlıklı bir değişimi kolaylaştıracaktır.

        &= nbsp;      Tüm farklılıklara karşın, kızların ergenlik dönemine erkeklerden yaklaşık 2 yıl kadar daha erken girdiği bilinmektedir. Boy ve kilo artışı da erkekler ve kızlarda farklılık gösterir. Kızlarda yıll= 05;k ortalama 8 cm kadar olan boy uzaması erkeklerde daha fazla olur ve 10 = cm dolayındadır.

        &= nbsp;      Ergenlik döneminde ağırlıkta da belirgin artışlar olur. Erkeklerde daha çok kas, kızlarda ise yağ dokusu geliş= ;imi olmaktadır. Bu nedenle ergenlikte aşırı kilo alımı, şişmanlık sık görülen yakınmalardır. Dengeli ve bilinçli beslenme, kilo konusunda olduğu kadar, bu dönem gençlerince çok önemsen= en "ergenlik sivilceleri" üzerinde de etkili olmaktadır.

Ergenlikte cinsel olgunlaşma ve biyolojik gelişimi harekete geçiren kimyasal maddeler, iç salgı bezlerinden salgılanan hormonlardır. Bu hormonların aracılığıyla ergenlik çağma damgasını vuran birincil (üremeye doğrudan katkısı olan özellikler) ve ikincil (ürem= eye doğrudan katkısı olmayan, cinsiyetleri birbirinden ayır= an, görünüş farkı yaratan) cinsiyet özellikleri ortaya çıkar.

        &= nbsp;      Ergenlik çağındaki kız çocuklarda; boy uzar, kilo artar, göğüsler belirginleşir, ağırlıklı olarak cinsel bölgede ve koltuk altlarında olmak üzere, vücudun diğer bölgelerinde de kılların çıktığı görülür. Dış üreme organları olgunlaşır. Kas ye daha çok ya&#= 287; dokusu gelişimi ile vücut hatları yeni biçimini kazanır. Bu döneme özgü birincil değişiklik i= se; yumurta hücresinin olgunlaşması, adet kanaması ve adet döngüsünün başlamasıdır.

        &= nbsp;      Ergenlik çağındaki erkek çocuklarda boy uzar, kilo artar, kas gücü gelişir, ağırlıklı olarak cinsel bölgede ve koltuk altlarında olmak üzere vücudun di= 7;er bölgelerinde kıllar yoğun olarak çıkmaya başlar, ses çatallaşır, çatlar ve kalınlaşır, omuzlar gelişir, sakal ve bıyıklar çıkmaya başlar. Penis, teslisler (erbezleri) ve skrotum (erbezi torbaları) büyür ve gelişir. Ergenlik çağındaki erkeklerin cinsel organlarının gelişim ve büyüklüklerine ilişkin endişeleri olabilir. Ancak, bu organların boyutları ile işlevleri arasında bir ilişki yoktur. Penis sertleşmeleri de her zaman cinsellikle ilişkili değildir. Çok küçük çocuklarda da gözlenebilir.

Erkek çocuklarda ilk meninin gelmesi (gece boşalmaları) bu dönemin en önemli olgunlaşma belirtilerindendir.<= /span>

Zihinsel Özellikler:

Ergenler zihinsel gelişim açısından "soyut işlemler" dönemindedir. Bu, zihinsel güç açısından yetişkine denk oldukları anlamına gelir. Ancak yetişkin, deneyim ve bilgi açısından çok daha zengindir. Soyut işlemler dönemindeki zihinsel gelişimin ilk evrelerinde (yaklaşık 11-14 yaş) ergen, sorunu çözmek için gerekli tüm olası ilişkileri görebilir, ancak çözüme götürücü planlama ve örgütlemeyi tam olarak yapamaz, atak davranır. İkinci seçeneği, ancak birinci seçenek işlemediği ya da başarısız oldu= 7;u dönemlerde düşünür. Gelişimin daha sonraki evrelerinde ise (yaklaşık 16-18 yaş), düşünülen ve örgütlenen seçenek sayışı artar.

        &= nbsp;      Ergenlikte zihinsel gelişimin doğal bir sonucu olarak, ergenlerde elindekiyle yetinmeme, mutlu olmama durumu ortaya çıkabilir. Örneğ= ;in; "Benim bilgisayarım neden yok?" gibi isyankar dilekler zaman zaman anne ve babayı zorlamaktadır.

        &= nbsp;      Ergenle koşullara ilişkin bilgilerin paylaşılması, onun düşünce ve isteklerinin dinlenip anlaşılması, sorumluluk duygusunun aşılanması ile kuşaklar arası anlaşma daha sağlıklı olacaktır. Artık yaşantısına girmese bile, farklı olasılıkların, seçeneklerin var olduğunu bilmektedir. Bu özellik, ergenlerin eleştirel olmalarına, değişim isteği içinde bulunmalarına ve gelecek planı yapmalarına neden olmaktadır. Sizlerin de fark ettiğiniz gibi, ergenlerin kazandığı bu özellikler, bazen onların okul ortamında ve ailede isyankar ve doyumsuz olarak algılanmaları sonucunu da getirmektedir.

        &= nbsp;      Bu dönem, düşünce yeteneğinin artmasıyla birlikte gencin kendine özgü kuramlarım da geliştirdiği bir çağdır. Ancak başlangıçtaki çok seçenekli ya da olasılıklı düşünebilme güçlüğünden ötürü, geliştird= iği kuramlara dayanaksız, körü körüne bir diretme ve bağlılık gösterebilir. Soyut düşünme yeteneğinin gelişmesiyle, sosyal düşünce biç= ;iminin de gelişmesi başlar. Düşünceyi sorgulama ve yönlendirme yeteneği, ergenlikte artış gösterir. Kişiler arası ilişkiler ve bireyin toplumla olan ilişkilerindeki sosyal düşünüşün ön= emli bir kısmım moral (ahlakî) yargılama oluşturur. O güne dek davranışın açık, gözle görünür sonuçlarına bakarak değerlendirme yapılırken, bu yetinin kazanılmasıyla, niyet temelli yargılamalar yapılmaya başlanır.

        &= nbsp;      Soyut değerlendirmeler yapabilme yetisinin kazanılması, olaylara çok yönlü bakabilme, toplumsal sözleşmeler, yasa önünde eşitlik, adalet, en iyiyi tüm insanlara sunabilm= e, insan yaşamının değeri gibi kavramları ele alabilm= e, tartışabilme için zemin hazırlar. Çok yönlü düşünebilme yeteneği, yaşantılarla, eğitimle kazandırılır ve zenginleştirilir. Başkalarının duygu ve düşüncelerini paylaşma, anlamaya çalış= ma, kişinin eş duyum (bir insanın kendini karşısındaki kişinin yerine koyarak, onun duygu ve düşüncelerini anlamaya çalışması ve bu= durumu o insana iletebilmesi, empati) yeteneğini artıracak, bağnazlıktan ve tek yönlülükten kurtulmasına yardımcı olacaktır.

        &= nbsp;      Sanat, bu açıdan yaşantıların vazgeçilmez bir öğesi olma durumundadır. Sanat yoluyla, diğer kişilerin duygu ve düşünceleri değişik yoruml= arla paylaşıma açılmaktadır. Özellikle çocukluk ve ergenlik çağları gibi öğrenme= ye en açık olunan dönemlerde bu tür olanakların yaratılması, bireyin çok farklı bakış açılarıyla zenginleşmesine ve deneyimleriyle bunlar&#= 305; içselleştirmesine, benimsemesine yol açacaktır.

Ruhsal Özellikler:

        &= nbsp;      "Bugünün gençleri lüks ve gösteriş düşkünü= , saygısız, başkaldıran, geveze ve obur yaratıklardır." <= /o:p>

        &= nbsp;      Çağımızdan 2400 yıl önce söylenen bu söz, yetişkinlerin gençlere bakışı açısından hala geçerliğin! korumaktadır. Şimdi yetişkin olan an= ne, babaların ebeveyni de onlar için aynı sıfatları kullanmışlar, onlar da benzeri zorlukları yaşamışlardır. Örneğin; babalar kendi babalarıyla uzattıkları saçları nedeniyle çatışmaya girmişken, oğullarıyla yeni saç tıraşı yüzünden tartışıy= or olabilirler. Görüldüğü gibi, biçim değişmekte, altta yatan tartışmanın özü aynı kalmaktadır. Gençlik çağı, insan= 5;n benliğin! arama dönemidir. O zamana dek dağarcığında biriktirdiği bütün yaşantıları, öğrendikleri, tarzları teker tek= er yeniden gündeme

gelmekte, denenmekte ve seçilmektedir. Bu, büyüklerin küçülen giysileri dahil, dolaplardaki tüm giysilerini ortaya döküp denemesine benzer. Kimi kez çok küçülmüş bir giysiyi giymeye çalıştığımız, kimi kez birini modas= 05; geçmiş bulduğumuz olur. Sonuçta düzenlemeyi başardığımız dolap tıpkı ergenlik dönemini atlatmış kişiliğimize benzer. Yine baz= 05; değişikliklere açıktır, ama artık biç= ;imi belirlenmiştir.

        &= nbsp;      10-20 yaşları arasını kapsadığı düşünülen ergenlik çağı, kendi içinde de oldukça değişkenlik gösterir. Ergenl= ik döneminin ilk yıllarında, gencin vücudunda ve hormonlarında önemli değişiklikler olmaktadır. Erg= en uzayan boyuna, kol ve bacaklarına tam uyum sağlayamadığı için sakarlaşacaktır. Ci= nsel organlarının büyüme ve gelişmesinden hem gizli bir övünç hem de utanma duyacaktır. Kendine yabancı gelen dürtü ve duygularıyla başa çıkmaya çalışacaktır. Bu gelişmesini daha iyi anlayabilm= ek, daha çok özümsemek için, fırsat bulduğu h= er an aynanın karşısına geçecektir.

        &= nbsp;      Genç kızların adet görmeleri, erkek çocukların gece boşalmaları; onların önceden bilgilendirilip ve hazırlanılmaları gereken yeni yaşantılarıd= 05;r. Böylelikle, çocukların yanlış bilgiler edinmeden= ya da suçluluk duygusuna kapılmadan cinselliklerini kabul etmeleri= ne yardımcı olunabilir. Cinsiyete ilişkin bilgiler aktarıl= ırken sınırın iyi çizilmesi, yasma ve olgunluk düzeyine uygun bilgiler verilmesi, çocuğun özel yaşantısına aşırı müdahaleden kaçınılması gerekmektedir. Çocuklar, bu tü= ;r bilgileri kendi cinsiyetindeki ebeveynle daha rahat konuştuklarım söylerler. Cinsel gelişimin de büyümenin doğal bir parçası olduğunun bilinmesi, onlarla suçlamadan, korkutmadan, rahatlıkla konuşulması gencin cinsel kimliğ= ;ini benimsemesinde ve sağlıklı ilişkiler kurmasında önemli bir rol oynayacaktır. Ergenlik çağma geçiş yaşı, çocuktan çocuğa farklılık gösterebilir. Ergenlik belirtilerinin ortaya çıkışı, kızlarda erkeklere göre yaklaşık 2 yıl daha erken olduğu için, bu ya#= 1; grubundaki kızlar, kendi yaşındaki erkekleri çok "çocuksu" bulabilirler.

        &= nbsp;      Özetle; ilk ergenlik dönemi, ruhsal ve bedensel değişikliklerin neler olduğunun fark edilmesi ve anlaşılması çağıdır. Bu nedenle, genç sessizleşecek ve kendini anlamaya, tanımaya, keşfetmeye yönelecektir. Bu dönemde anne babanın ya da çevresindeki diğer kişilerin çocuğun sakarlığı, sesi, geli#= 1;imi, fizik görünümü ile ilgili eleştirisi ya da alayları onu derinden yaralayacak, temel güven duygusunu zedeleyecektir.

        &= nbsp;      Bunu izleyen yıllarda genç, artık kendi tanıdığı biçimi ile, kendini çevresindeki= lere kabul ettirme çabasına girecektir. Bağımsızlığım doyasıya yaşamak en büyük uğraşı olacaktır. Bu nedenle, daha çok zamanım ev dışında geçirmek isteyecek= tir. Nerede olduğunun sorulmasını, kimliğine yapılan bir karışma, müdahale gibi algılayacaktır. Gidilecek yerler ve dönüş saatlerinin tartışılması genellikle sancılıdır. Oysa bunun bir denetim ihtiyacın= dan çok, birlikte yaşayan insanların birbirlerine saygılarının bir gereği olduğu anımsatılmalıdır.

        &= nbsp;      Gencin evine ve sevdiklerine bağlılığını sürdürerek bağımsızlığını kazanması en sağlıklı olan davranış biçimidir. Kendini ve başkalarım tanımaya çalışmanın en yoğun yaşandığı bu dönemde gençler, çevreye karşı yanıtlarında acımasız eleştirmenler olurlar. Çevrelerindeki herkese kişiliklerini çözümleyici ve eleştirici açıdan bakarlar, genellikle de beğenmezler. Hoşgörüleri kendilerinin seçtikleri ya da benzemek istedikleri kişi ya da arkadaşla= rına yöneliktir. "Nasıl bir yetişkin olacağım?'. "Geleceğim ne olacak?" sorularım artık daha ciddi olarak sorguladıkları için, bazı zamanlar karamsarlık yaşayabileceklerdir. Bu dönemde gencin gelece= 87;i ile ilgili olumsuz yorumlar yapmak, "Sen adam olmazsın." gibi suçlamalarda bulunmak, onu güvensizliğe ve baş kaldırmaya itecektir. Gençlerin sözüne değer ver= me, onlarla ilgilendikleri konularda fikir alışverişinde bulunma, onların ufuklarım genişleteceği gibi bu tür yaklaşımda bulunan yetişkinlere ve kendilerine olan saygılarım da artıracaktır. Yetişkinlerin de gençlerin dinamizmine, farklı görüşlerine, inançlarına ve yaratıcılıklarına gereksinim= leri vardır.

Toplumsal Özellikler:

        &= nbsp;      Ergenlikte yaşanan değişimlerin bir bölümü, ergenlerin sosyal yaşamlarında da yeniliklere neden olmaktadır. Bedense= l, ruhsal ve zihinsel özelliklerinin değişmesiyle ergenler, ann= e ve babalarıyla, arkadaşlarıyla olan ilişkilerinde yeni yaşantılar ortaya koymaktadırlar.

Ergenlik yıllarında, ergenlerin anne ve babalarıyla ilişkilerind= e bağımlılık giderek azalır. Ergenler kendi kararlarım kendileri vermek ve özgür olmak isteği içine girerler. Ancak henüz tümüyle bağımsız olmaya da hazır değille= rdir. Bu nedenle anne ve baba önerilerine, yönlendirmelerine de gereksinimleri vardır.

        &= nbsp;      Ergenler, bağımsız istekleri doğrultusunda anne ve babalarıy= la bazı ufak tefek çatışmalar yaşarlar. Bu çatışmalar genellikle gündelik konulardadır; kim= inle arkadaşlık edileceği, zamanın nasıl geçirileceği, ne yeneceği, ne zaman ne kadar ders çalışacağı vb. gibi. Anne ve babalar bu itirazları kendilerine yapılmış bir saygısızlık, bir baş kaldın gibi görmemelidir. Bu, küçük çocuklarının büyüy&uu= ml;p bir birey olarak söyleyecek sözü olduğunun da bir göstergesidir. Ancak çatışmaların uygar, sayg= 05; çerçevesinde, kırıcı ve örseleyici olmada= n da yapılabileceği düşüncesi çocuğa kazandırılmalıdır. Ancak anne ve babalarla Ergenler arasında ciddi gerginliklerin oluşması da söz konuş= ;u olabilir. Anne ve babalar, ergen çatışmalarının çözümsüzlük boyutuna ulaştığı= ;m hissettiklerinde, bu konuda uzman olan kişilerin yardımım istemekten çekinmemelidirler.

Çocuklarının ergen olduğu çağlarda büyük olasılıkla; anne babalar da yaşamlarındaki yaş dönümü ile uğraştıkları, sorumluluklarının getirdiği sorunlarla başa çıkmaya çalıştıkları bir dönemi yaşamaktadırlar. Karşılıklı anlayış= ve hoşgörü ile ergenler ilişkilerinin daha az sorunlu olacağı yönünde cesaretlendirilebilir.

        &= nbsp;      Arkadaşlarla ilişkiler konusunda da ergenlerde değişimler olmaktadır= . Bu yaşlarda aynı cinsiyetten arkadaşlarla (kızlar kız= larla, erkekler erkeklerle) ilişkilerde daha yakın olunur. Aynı yaş ve cinsiyetten olan kişiler pek çok ortak değişim yaşadıkları için, bu eğilim or= taya çıkmaktadır. Kızlar az sayıda ama kendilerine yakın olan arkadaşlık arayışına girerler ve h= er etkinliği aynı arkadaşlarla paylaşmaktan çok key= if alırlar. Erkekler ise daha fazla sayıda arkadaşa sahiptir ve arkadaşlıkları etkinlik kazanmaya yöneliktir. Yani farklı etkinlikler için farklı arkadaşları olabi= lir, top oynamak, ders çalışmak için farklı arkada&= #351;ları tercih edebilirler.

        &= nbsp;      Bu arada karşı cinsiyet (kızlar için erkekler, erkekler için kızlar) biraz uzak durulan: ancak bir ölçü= ;de çekici bulunan ve merak edilen bir nitelik kazanır. Ancak genel olarak karşı cinsiyetten iyi dostlukların gelişmesi bir= az daha ileri yaşlara (16-17) kaymaktadır. Tüm gelişim özelliklerinde olduğu gibi, arkadaşlıklarda da öne= mli bireysel farklar söz konusudur. Bu yaşlarda çocukluk yıllarına göre arkadaşlarla ilişkilerin niteliğinde de önemli farklar yaşanır. Eskiden oyun ağırlıklı olan ilişkilerde, artık uzun sohbet= ler ve birlikte olmanın verdiği keyif ortaya çıkar. Arkadaşlarla ilişkilerde hala oyunların yer almaşı= da beklenilen bir durumdur. Giyim biçimi, saç biçimi gibi konular arkadaşlıklarda giderek daha fazla belirleyici olmaktad&#= 305;r. Ergenlikte arkadaşları gibi görünmek ve davranmak daha çok önemsenmektedir. Bu yaşlarda kızlarla erkeklerin arkadaşlık etmesi, yaşama hazırlanmaları, kendiler= ini olumlu algılamaları bakımından çok yararlıdır ve cesaretlendirilmelidir.

        &= nbsp;      Ergenlik yıllarında ayrıca karşı cinsiyete yönelik ilg= i de ortaya çıkar. Onları çekici bulma, hayranlık duyma, aşk ya da platonik aşk bu yaşlarda yaşanan çok doğal bir gelişim özelliğidir.

Kişilik Özellikleri <= o:p>

a.      = Kendi arayışında ergen artık çocuk = gibi başkalarını buyruğuna sokmaya girişmez, kim olduğunu keşfetmek için onları anlamaya çalışır. Ergenlikte kişi birden bire kendi varlığının bilincine varıyor değildir. Benlik bilinci daha çocuklukta hazırlanmıştır. Ergen, b= en merkezciliğini duygusal ve düşünsel alana aktarır;= artık başkalarını buyruğuna sokmaya çalışmaz, onların ilgisini beğenisini kazanmayı ister.

b.      = Ergende benlik bilinci iki alanda gelişir: ı)başkaları ile ilişkiler, ıı)derin iç ya= 51;am. Ergen herkesin bakışlarını üzerinde hisseder ve bu nedenle bazı şeylere başkaldırır, bazı tutumları abartır. Fakat aynı zamanda üzerine çevrilmiş bazı gözlerin varlığını, kendi derin bilincinin gözlerini de hisseder.

c.      = Ergen putlar yaratır, çünkü kendini arayışında bir dış desteğe gereksinmesi vardır. Erkek çocuklar genellikle spor şampiyonlarını, kızlar ise sinema yıldızlarını seçerler. Daha sonra bu seçim değişebilir. Şampiyon ve yıldızların yerini yazarlar, devlet adamları ve sanatçılar alır.

d.      = Ergenlerin ideal portreleri ve oto portreleri onların zih= in uğraşlarını gösterir. Ergenlere “olmak istediğiniz genç erkek ya da kızın niteliklerini sıralayınız” diye&nbs= p; sorulduğunda, yanıtların büyük bir bölümü estetik nitelikle ilgilidir. Önce; incelik, fizi= ki güç, spor yeteneği, görkemli görünü= 51;. Sonra; iyilik, kendine egemen olma, irade, görev duygusu, zeka vb. gelmektedir. Kuşkusuz bu alanda kültür düzeyi ve aile çevresi çok önemli bir rol oynamaktadır.=

e.      = Ergendeki iç gerilim o denli büyüktür ki, daha büyük bir kendini kontrol gerektirir. Ergen intiharı sanıldığından çok daha sıktır. Bu inti= harların gerçek nedeni iç gerilimdir. Kötü okul notu, ana-babanın azarlaması ya da aşkta düş kırıklığı sadece görünürdeki nedenlerdir. Bu gerilim daima ergenin içinde yaşadığı çevreden doğar. =

f.      =    Ergenlikteki heyecan tepkileri; kor= ku ve öfke.

Ergenlikte korku üç genel grupta incelenebilir:

1)&n= bsp;     Objelere karşı duyulan korkular: Yılan, köpek, uçak, fırtına, ateş gibi vb. gibi.

2)&n= bsp;     Sosyal ilişkilerde duyulan korkular ( sosyal korku): Diğer insanlarla tanışmak, alayc&#= 305; kimselerle bir arada olmak, topluluk önünde konuşmak gen&cce= dil;lerde korku meydana getirebilir.

3)&n= bsp;     Ergenin kendisi ile ilgili korkuları: Yoksulluk, ölüm, kendisinin veya aile bireylerind= en birinin ciddi bir hastalığa tutulması, okulda başarısızlık.

&nb= sp;            =

     =        Korku uyandıran konular yaştan yaşa farklılık göste= rir. Yaş ilerledikçe çevre ile olan ilişkilerin artmas&#= 305; sonucu korkuların giderek azaldığı görülü= ;r.

     =        Ergenlik döneminde öfkeye neden olan uyarımlar genellikle sosyal kaynaklıdır. Ergenle alay edilmesi, ona yalan söylenmesi öfkeyi oluşturan başlıca etkenlerdir. Ayrıca insanı faaliyete iten iç istekler sık sık engellendiğinde, bir gerilim veya bunalım yaratırlar. Herhan= gi bir baskı hoş olmayan bir olay, yüklenilen ağır görevler veya üzüntü yaratan olaylar “stres” (gerilim) olarak nitelendirilir.

g.      = Ergen düş kurmada eksikliğini duyduğu güvenliği bulur. Bu çağda ve her iki cinste dü&#= 351; kurma eğilimi çok belirgindir. Bu özgür düş dünyasında ergen kendi bildiği gibi buyurur, olup bitenin tek yargıcıdır. Ergen düşleri iki kategoriye ayrılabilir: Aşk, başarı, egemenlik gibi “üstünlük düşleri” ve içindeki kişinin kurban, mağlup ya da şehit olduğu “aşağılık düşleri”.